Back

ⓘ សង្គមរាស្រ្តនិយម, ហៅកាត់ថា សង្គម គឺជាអង្គការនយោបាយដែលបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៥ ដោយព្រះអង្គនរោត្ដម សីហនុ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលថា សង្គមរាស្ ..




                                               

ដំរីជាន់ខ្លា

រូបសំណាក់ដំរីជាន់ខ្លាសាងសង់ឡើងនៅក្នុងអំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ នៅសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម ក្រោមការដឹកនាំដោយគណៈនៃគណៈអភិបាលខេត្តគឺលោក ពូ តុងហាវ។ រូបសំណាក់នេះមានទីតាំងស្ថិតនៅទីរួមខេត្តកំពង់ធំ ក្នុងភូមិសាស្រ្តសង្កាត់ដំរីជាន់ខ្លា ក្រុងស្ទឹងសែន ខេត្តកំពង់ធំ ដែលស្ថិតនៅក្បែរមន្ទីរអប់រំ យុវជន និងកីឡាខេត្តកំពង់ធំ។ ដើមហេតុនៃការសាងសង់រូបនេះឡើង គឺបណ្តាលមកពីព្រះរាជបូជនីយកិច្ចបានទាមទារឯករាជ្យពីអាណានិគមនិយមបារាំងរួចមក សម្តេចព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ បានបញ្ជាឱ្យខេត្តនីមួយៗ ធ្វើជារូបសំណាក់និម្មិតរូបតំណាងឱ្យខេត្តរៀងៗខ្លួននៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ ហើយរូបសំណាក់ជានិម្មិតរូប គឺតម្រូវឱ្យស្របតាមតថភាព និងសក្តាពលនៅក្នុងខេត្តនីមួយៗ។

                                               

សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទតាកែវ

អតីតសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទតាកែវ-កំពត *****----- នៅពេលយើងធ្វើដំណើរពីរាជធានីភ្នំពេញទៅខេត្តកំពត​តាម​បណ្តោយ​​ផ្លូវជាតិលេខ៣ ហួសព្រំប្រទល់រវាងខេត្តតាកែវ-កំពតបន្តិច យើងនឹងបានឃើញស្លាកមួយនៅខាងស្ដាំដៃ ដែលគេសរសេរថា "សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទតាកែវ កំពត" ជាមិនខាន។ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទតាកែវ កំពត គឺជាអតីតសាកលវិទ្យាល័យ​ដ៏ធំ​មួយ​ស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលបាន​បង្កើត​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៥ ក្នុងសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមមកម្ល៉េះ។ សាកល​វិទ្យា​ល័យ​ដែលជាស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះមហាវីរក្សត្រព្រះនរោត្តមសីហនុនេះ មាន​ទីតាំងស្ថិតនៅភូមិនារាយណ៍ ឃុំនារាយណ៍ ស្រុកឈូក ខេត្ត​កំពត។ សាកលវិទ្យាល័យនេះធ្លាប់ជាទីកន្លែងបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុ ...

                                               

វត្តដំរីស

រូបភាពតូច|ព្រះវិហារវត្តដំរីស វត្តដំរីស គឺជាអារាមមួយដែលមានវ័យចំណាស់ក្នុងចំណោមសំណង់បុរាណជាច្រើន ដែលមានអាយុកាលរាប់រយឆ្នាំនៅក្នុងខេត្តបាត់ដំបង។ វត្តដំរីស ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីភូមិកម្មករ សង្កាត់ស្វាយប៉ោ ទល់មុខនឹងបញ្ជាការដ្ឋានកងរាជអាវុធខេត្ត និងឆៀងខាងត្បូងសាលាក្រុងបាត់ដំបង ប្រហែល ១គីឡូម៉ែត្រ)។ វត្តនេះ មានឈ្មោះយ៉ាងពិរោះមួយទៀតហៅថា វត្តស្វេតឆត្រ័កុញ្ជរជ័យ។ ពាក្យ "ស្វេត" មានន័យថា ពណ៌ "ស", ដល់ពាក្យ "ស្វេតឆត្រ័" ប្រហែលមានន័យថា "ឆត្រ័ ស" ។ រីឯពាក្យថា "កុញ្ជរ" មានន័យថា "សត្វដំរី" ។ ដល់ប្រែអោយពិរោះទៅគឺ ស្វេតឆត្រ័កុញ្ជរជ័យ អាចមានន័យថា "ដំរី-សជ័យ" ។ បើតាមឯកសាររបស់លោក តូច ឈួង វិញបានអះអាងថា ព្រះវិហារវត្តដំរី ស ប ...

                                               

ទុំទាវ

​ទុំទាវ គឺជារឿងប្រឡោមលោកសោកនាដកម្មបែបមនោសញ្ចេតនា ដែលនិពន្ធដោយ ភិក្ខុ ងួនសោម ដែលសរសេរអំពីស្នេហាប្រកាន់វណ្ណៈ នាសម័យកាលលង្វែក ក្នុងគ.ស ១៥៧២ រជ្ជកាលព្រះបាទ បរមរាជាទី២ ។ ស្នាដៃនិពន្ធរបស់ ភិក្ខុ ងួនសោម ត្រូវបានព្រះបាទសុីសុវត្ថិ ដាក់បញ្ចូលជាស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ជាតិ ឆ្នាំ១៩២៨ ដែលរៀបជាពាក្យកាព្យ ១០៥០ ល្បះ ដោយស្មើនិង ១១៨ ទំព័រ ។ ស្នាដៃនិពន្ធរបស់លោក ត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអ្នកនិពន្ធអន្តរជាតិ ប្រដូចទៅនិងរឿងប្រឡោមលោកដ៏ល្បីរបស់អុឺរ៉ុប គឺរឿង "រ៉ូមេអូ និង ជូលីអេត" និង ប្រឡោមលោកដ៏ល្បីរបស់ចិន គឺរឿង ដែលមានតួអង្គឈ្មោះ "លាំងសុឺបុិ និង ជូអិញថាយ". រឿងទុំទាវ ត្រូវបានយកមកប្រែសម្រួលដោយលោក Frank Stewart ក្នុងឆ្នាំ 1942 ក ...

                                               

សូ សាវឿន

អ្នកស្រី​សូ-សាវឿន ​ជា​អតីតអ្នក​ចម្រៀង​​ដ៏​មាន​កេរ្តិ៍​ឈ្មោះ​បោះសំឡេង​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា កាល​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ទី​៦០​និង​ដើម​ទសវត្សរ៍​ទី​៧០​។ ​អ្នកស្រី​កើត​នៅ​ថ្ងៃទី​០១ ខែមិថុនា​ ឆ្នាំ​១៩៤៥​ ក្នុង​ឃុំ​បឹងងោក​ ស្រុកគងពិសី​ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ។ ឪពុក​ឈ្មោះ​សូ-ប៉ុក ជា​ទាហាន​សម័យ​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ​ ម្តាយ​ឈ្មោះ​តាត​-វិល​។ អ្នកស្រីមាន​បងប្អូនបង្កើត​តែ​២នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​។​ អ្នកស្រី​បាន​រៀប​អាពាហ៍ពិពាហ៍​ជាមួយ​លោក​កែវ-ឯម ​ដែលជាតន្រ្តីករ​ដ៏ល្បី​ម្នាក់​ប្រចាំ​ក្រុម​តន្រ្តី​យោធាភិរម្យ​។​ អ្នកទាំងពីរ​ទទួលបានចំណងដៃបុត្របីនាក់ក្នុង​នោះមានស្រី​ ១ នាក់​ និង ប្រុស​ ២ នាក់​ ។​ ក្នុង​សម័យប៉ុលពត គឺ​នៅចុងឆ្នាំ​១៩៧៦​ អ្នកស្រ ...

                                               

រឿងកូនស្រីអ្នកនេសាទ

ទំនុកច្រៀង និងបទភ្លេងដោយ៖ កវីម្ចាស់ស្ទឹងសង្កែ គង់ ប៊ុនឈឿន សម្រួលតន្រ្តីដោយ៖ លោក ម៊ែ ប៊ុន ច្រៀងដោយ៖ រាជនីព្រលឹងស្ទឹងខៀវ រស់ សេរីសុទ្ធា ការយល់ខុស៖ បទនេះត្រូវបានគេយល់ចំណងជើងខុសថា "ឱ!ភូមិបាក់ព្រា" ដោយយកតាមក្បាលនៃទំនុកច្រៀង។ ប្រវត្តិបទចម្រៀង៖ ភូមិបាក់ព្រា គឺជាភូមិមួយនៅក្នុងឃុំកោះជីវាំង ស្រុកឯកភ្នំ ខែត្របាត់ដំបង ។ ជាភូមិចុងកាត់មាត់ញក ស្ថិតនៅលើផ្លូវទឹកទៅកាន់ពាមទន្លេសាប ប្រកបដោយទេសភាពស្រងេះស្រងោចខ្លោចផ្សារពន់ប្រមាណ ។ កាលពីសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម មានទូកដរខ្លះបានដឹកអ្នកដំណើរតាំងពីភូមិព្រែកហ្លួង រហូតទៅដល់ភូមិបាក់ព្រានេះទៀតផង ដល់ក្រោយមកទើបមានទូកបំពាក់ម៉ាស៊ីន ឬកាណូតចុះឡើងរហូតដល់ព្រែកទាល់ទន្លេសាប ។ កាលនៅរៀ ...

                                               

ប្រវត្តិសាស្ត្រខេត្តកែប

ខេត្តកែបជាខេត្តជាមួយដែលស្អាតជាងគេនិងភាពទាក់ទាញទៅដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៏ឲ្យមកទស្សនាព្រមទាំងមានភាពល្បីល្បាញជាងគេនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ការយល់ខុស អំពីខេត្តកែបដ៏សំខាន់គឺថាក្នុងអំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំខ្មែរក្រហមជាច្រើននៃទីលំនៅសម័យអាណានិគមបារាំងនិងវីឡារបស់ខេត្តកែបត្រូវបានគេបំផ្លាញចោល។ជាការពិតណាស់ អ្នកស្រុកជាច្រើនត្រូវការប្រាក់និងអាហារដោយបានយកចេញបានធ្លាក់ចុះវីឡាដូច្នេះពួកគេអាចផ្លាស់ប្តូរផ្នែកដ៏មានតម្លៃទាំងអស់ទាំងនេះនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមសម្រាប់ អង្ករនិងសាច់ប្រាក់។ មនុស្សជាច្រើន នៃវីឡារបស់ខេត្តកែបត្រូវបានបោះបង់ចោលប៉ុន្តែមួយចំនួននៃទីក្រុងរបស់អតីតរុងរឿងគឺនៅតែច្បាស់។សាលារៀនសម្រាប់ការអប់រំ កម្រិតមធ្យមសិក្សាត្រូវបានគេ ...

                                               

ទិត្យ​ វិជ្ជរ៉ាដានី

អ្នកស្រី ទិត្យ វិជ្ជរ៉ាដានី ជាតារាឯកភាពយន្តដ៏មានឈ្មោះល្បីល្បាញដាច់គេ​នាអំឡុងចុងទសវត្សរ៍ទី៦០ និង​ ដើមសតវត្សរ៍ទី៧០ ដែលមានវង់ភក្ត្រ​ស្រស់​​ផូរផង់​ ថ្ពាល់ខួច​ទាំងសង​ប្រកប​ដោយ​ស្នាមញញឹមដ៏មានមន្តស្នេហ៍ ហើយមានទេពកោសល្យសម្តែងយ៉ាងរស់រវើកសក្តិសមឥត​ខ្ចោះ។ អ្នកស្រីមាន​​​កម្ពស់​ត្រឹមតែ១,៥០ម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ តែរាង​ដ៏តូច​ច្រលឹង​មានអានុភាព​ទាក់ទាញ​របស់​អ្នកស្រីធ្វើឱ្យអ្នកស្រីបានវាយផ្តាច់តារាភាពយន្តស្រីដទៃ​ទៀត​​នាសម័យនោះ ។ អ្នកស្រីទិត្យ វិជ្ជរ៉ាដានី កើតនៅឆ្នាំ១៩៤៨ នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ។ គាត់ជាបុត្រីរបស់លោក សារឹម និងអ្នកស្រី អុក ស៊ន ។ លោក សារឹម ជា​កូន​អ្នក​មា​ន​ម្នាក់​ និងជានិស្សិតរៀនចប់មហាវិទ្យាល័យនៅក្រុងភ្នំពេញ។ ...

                                               

សួគ៌ាលោកពេជ្រ

ចៅពញាសួគ៌ាលោកពេជ្រ ជាស្ដេចត្រាញ់ និងជាចៅហ្វាយស្រុកខែត្រពោធិ៍សាត់។ ដំបូងលោកគឺជាមេស្មឹងនៅភ្នំក្រវាញ ហើយលោកបានជួយយកអាសាព្រះបាទចន្ទរាជាពេលទ្រង់និរទេសទៅប្រទេសសៀម និងពេលត្រឡប់មកវិញបានទៅប្រហារសំលាប់ចៅពញាសួគ៌ាលោកខាងព្រះស្ដេចកនចោល។ ក្រោយពីនោះមកចៅហ្វាកៅ និង ចៅពញាចក្រីកែវបានឡោមព័ទ្ធបន្ទាយមានជ័យនៅឯខែត្រពោធិ៍សាត់ លោកបានពលីជីវិតដើម្បីទៅកេណ្ឌទ័ពខ្មោច ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះកូនប្រុសទាំងពីររបស់លោកបានបូជាជីវិតទៅកេណ្ឌទ័ពខ្មោចជាមួយលោកដែរ ដើម្បីរំដោះព្រះអង្គចន្ទចេញពីគ្រោះថ្នាក់ ក្នុងឆ្នាំ គ.ស ១៥៤៩។ ក្រោយពីលោកអនិច្ចកម្មទៅ មានមេស្មឹងម្នាក់ស្នងរូបលោកទាក់ទងជាមួយព្រះបាទចន្ទរាជា មេស្មឹងនោះឈ្មោះថា ពញាចន្ទ ហើយក៏ត្រូវជាម ...

                                     

ⓘ សង្គមរាស្រ្តនិយម

សង្គមរាស្រ្តនិយម, ហៅកាត់ថា សង្គម គឺជាអង្គការនយោបាយដែលបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៥ ដោយព្រះអង្គនរោត្ដម សីហនុ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលថា" សង្គមរាស្រ្តនិយម គឺជាចលនានយោបាយច្រើនជាជាងគណបក្សនយោបាយ, សង្គមបានរក្សានូវភាពជារដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រង់ប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៥៥ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧០.

                                     

1. ការបង្កបង្កើត

សង្គមត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយពីព្រះអង្គនរោត្តម សីហនុ បានដាក់រាជ្យក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ ហើយបានប្រទានរាជបល្ល័ង្កទៅឱ្យបិតាព្រះអង្គគឺ នរោត្តម សុរាម្រិត ដោយព្រះអង្គមានគោលបំណងចង់ផ្តោតទៅលើកិច្ចការងារនយោបាយ។

មូលដ្ឋានរបស់ចលនាមួយនេះគឺចាប់ផ្តើមដោយគណបក្សរាជានិយមតូចៗចំនួនបួននិងគណបក្សស្តាំនិយមរួមមានគណបក្សជ័យជម្នះទិសឥសាន្តរបស់ដាប ឈួន និងគណបក្សកំណែទម្រង់ខ្មែររបស់លន់ នល់។ សីហនុបានពង្រីកមូលដ្ឋាននយោបាយនេះគឺដើម្បីយកឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ១៩៥៥។ បន្ទាប់ពីបានទទួលឯករាជ្យ សង្គមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគណបក្សសីហនុនិយម បក្សដែលតែងគាំទ្រសីហនុ។ សង្គមបានទទួលជ័យជម្នះដ៏លើសលប់នៅក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៥៥: ប៉ុន្តែការបោះឆ្នោតនេះត្រូវបានគេចោតប្រកាន់ថាមានការបន្លំសន្លឹកឆ្នោត និងការគំរាមកំហែងទៅបក្សប្រឆាំងដូចជាគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងក្រុមប្រជាជន។

                                     

2. លក្ខណៈគោលនយោបាយ

មនោគមវិជ្ជារបស់សង្គមរាស្រ្តនិយមដូចជា "សង្គមនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា" ឫ"សង្គមនិយមខ្មែរ" គឺមិនមានអ្វីទាក់ទងនឹងលទ្ធិសង្គមនិយមពិតប្រាកដទេ, ម៉ាក្សនិយមក៏មិនមានអ្វីពាក់ព័ន្ធជាមួយមនោគមវិជ្ជារបស់សង្គមរាស្រ្តនិយមដែរ។ ដោយខ្វះទស្សនៈនយោបាយ, សង្គមបានបូកបញ្ចូលបាវចនា ពាក្យស្លោក សង្គមនិយមជាមួយនឹងតម្លៃសង្គមអភិរក្សនិយម, រាជានិយម, ជាតិនិយម, និងគោលលទ្ធិព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ។ រដ្ឋបាលសង្គមបានបញ្ជាក់ថា" សង្គមនិយម គឺសម្រាប់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជន ហើយ រាជានិយម គឺសម្រាប់កិត្យានុភាពនិងការរួបរួមជាតិ"។ ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ សង្គមរាស្រ្តនិយមគឺត្រូវបានបង្កើតមកដើម្បីជម្រុញលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេស និងខំគ្រប់គ្រងស្ថេរភាពនយោបាយ។ ជាជាងទទួលយកមនោគមវិជ្ជាជាក់លាក់មួយ សង្គមត្រូវបានកំណត់ដោយសីហនុ និងអ្វីដែលជាប្រជាប្រិយភាពរបស់ទ្រង់។

សង្គមរាស្រ្តនិយមបានអនុវត្តអំណាចតាមគោលការណ៍"សង្គមនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា" ហើយបានអះអាងថាមនោគមវិជ្ជាមួយនេះនឹងអាចធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាឆ្ពោះទៅរកការរីកចម្រើន និងបញ្ឈប់ភាពអយុត្តិធម៌សង្គម។ លើសពីនេះទៅទៀត មនោគមវិជ្ជាមួយនេះបានអាស្រ័យតាមទំនៀមទម្លាប់សាសនា និងសង្គមអភិរក្សរបស់កម្ពុជា។ ជាជាងរឹបអូសផលប្រយោជន៍ឱ្យតែខ្លួនឯង សង្គមនិយម បានអប់រំមនុស្សឋានៈកណ្តាល ឫអ្នកមានឱ្យចេះជួយយល់អាសារអ្នកខ្វះខាតដើម្បីទទួលបានបុណ្យកុសល។ ឥស្សារជនល្បីៗក៏ត្រូវបានណែនាំឱ្យមានគណនេយ្យភាពពេញលេញចំពោះជនខ្វះខាត ដូចជាការប្រព្រឹត្តអំពើអ្វីមួយមកលើជនខ្វះខាត និងពេលខ្លះថែមទាំងឱ្យឈប់សម្រាកទៀងទាត់ទៀតផងដើម្បីអនុវត្តិការងារទាក់ទងនឹងវិស័យកសិកម្ម ជារឿយៗ សីហនុតែងតែយាងចុះមកតាមទីជនបទដើម្បីជួយធ្វើការងារពលកម្មជាមួយប្រជាកសិករខ្មែរ។

ការអនុវត្តិការគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចបានរីកចម្រើនតាមបែបលក្ខណៈសង្គមនីយកម្មដែលមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងមូលធននីយកម្មដែរ: សហគ្រាសរដ្ឋត្រូវបានបង្កើតឡើងហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសមាជិកវរជននៃសង្គមនិយម ភាគច្រើនគឺដើម្បីផលប្រយោជន៍ខ្លួន។ អង្គការរដ្ឋដែលត្រូវបានបង្កើតក្នុងរបបសង្គមរាស្រ្តនិយមគឺ OROC, the Office royale de coopération ដែលគ្រប់គ្រងខាងជំនួញពាណិជ្ជកម្ម និងការនាំចេញនាំចូល។

ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ នរោត្តម សីហនុបានបង្កើតស្លាបយុវជនមួយដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា"យុវជនសង្គមរាជានិយមខ្មែរ" ភាសាបារាំង: Jeunesse socialiste royale khmère, JSRK។

                                     

3. នយោបាយក្នុងស្រុកសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម

ការរិះគុនរបស់សីហនុទៅលើគូប្រជែងរបស់ព្រះអង្គនៅលើវេទិកាសាធារណៈបានផ្តល់លទ្ធផលចំនួនពីរគឺ: ឱ្យពួកគេចុះចូលជាមួយព្រះអង្គដើម្បី"ជួយសង្គមខ្មែរទាំងមូល" ហើយបើខុសពីអ្វីៗដែលបានគ្រោងទុកនោះក្រុមប្រឆាំងព្រះអង្គនឹងកាន់តែប្រឆាំងនឹងទ្រង់បន្ថែម។ ព្រះអង្គបានប្រកាន់យកនយោបាយអព្យាក្រឹត ទាំងនៅក្នុងជាតិ និងអន្តរជាតិ។

នៅក្នុងសម័យដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គសីហនុ, សង្គមរាស្រ្តនិយមបានស្រូបយកហើយបូកបញ្ចូលធាតុផ្សំនៃនយោបាយស្លាបស្តាំនិងកណ្តាល ក៏ដូចជានយោបាយស្លាបឆ្វេងនិងលទ្ធិកុម្មុយនិស្តមជ្ឈន្តិកផងដែរ។ មានតែក្រុមបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាទេដែលតែងតែគេចមិនចង់ចូលក្នុងរបបសង្គមរាស្រ្តនិយមរបស់សីហនុ។ ប៉ុន្តែមានសមាជិកកុម្មុយនិស្តសំខាន់ៗពីរនាក់គឺលោកហូ នឹម និងខៀវ សំផន ដែលបានចូលរួមធ្វើការងារនយោបាយជាមួយសីហនុ។ នៅដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ ខៀវ សំផនត្រូវបានសីហនុអំពាវនាវឱ្យបន្តអនុវត្តកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដែលផ្អែកលើផែនការដែលបានចែងក្នុងនិក្ខេបបទបណ្ឌិតរបស់លោក។

ខណៈដែលគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងអ្នកសាធារណរដ្ឋ ដែលនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋាននយោបាយកម្ពុជា ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងសង្គមរាស្រ្តនិយមក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសាធារណរដ្ឋមជ្ឈន្តិកជាច្រើនបានគេចចេញពីកិច្ចការនយោបាយរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧០។

ក្រៅពីពួកកុម្មុយនិស្តនិយម, ធាតុដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយដែលនៅក្រៅរបបសង្គម គឺពួកស្តាំនិយម និងក្រុមជាតិនិយមដែលប្រឆាំងរាជាធិបតេយ្យ ដឹកនាំដោយលោកសឺង ង៉ុកថាញ់ ដែលមានឈ្មោះថាខ្មែរសេរី។ សីហនុបានបែងចែកក្រុមប្រឆាំងទ្រង់ជាពីរបក្សពួកគឺ ក្រុមប្រឆាំងខាងស្តាំនិយម និងឆ្វេងនិយម។ នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០ និងដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ គេឃើញមានអំពើហិង្សាតិចតួចណាស់ប្រឆាំងនឹងសីហនុ និងប្រទេសជាតិទាំងមូល ដូចជា ការគំរាមកំហែងម្តងហើយម្តងទៀតពីគណបក្សប្រជាជនដែលចោតប្រកាន់សង្គមថាចេះតែជួយយួន។ មានតែក្រុមខ្មែរសេរីដែលត្រូវសង្គមប្រព្រឹត្តអំពើយ៉ាងឃោរឃៅដាក់គឺ: នៅឆ្នាំ១៩៦៣ មានសកម្មជនខ្មែរសេរីម្នាក់ឈ្នោះព្រាប អ៊ីន ដែលប៉ុនប៉ងចង់ចរចាជាមួយសីហនុ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនហើយប្រហារជីវិត ការប្រហារជីវិតរបស់អ៊ីនត្រូវបានដាក់បញ្ចាំងនៅតាមរោងកុនទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ១៩៦៧ ប្រព្រឹត្តិកម្មដដែរបានធ្វើឡើងដាក់ក្រុមមេដឹកនាំខ្មែរសេរីមានដូចជាលោកឆាវ បូរី, ឆាវ ម៉ាធូរ៉ា, និងសៅ ង៉ុយ។



                                     

4. ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃសង្គមរាស្រ្តនិយម

ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ សីហនុត្រូវបានតែងតាំងជាប្រមុខរដ្ឋនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាអស់ពេញមួយជីវិតព្រះអង្គ។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ របបសង្គមរាស្រ្តនិយមបានចាប់ផ្តើមបែកបាក់បន្តិចម្តងៗ។ ជាលទ្ធផលក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៦ ជ័យជម្នះត្រូវបានទៅលើក្រុមអ្នកឈរឈ្មោះស្តាំនិយម, ព្រះអង្គសីហនុបានឆ្លើយតបទៅនឹងជ័យជម្នះរបស់ពួកស្តាំនិយមវិញដោយបានបង្កើត"រដ្ឋាភិបាលប្រឆាំង"ដែលដឹកនាំដោយពួកឆ្វេងនិយមមានដូចជាលោកហូ នឹម និងខៀវ សំផន, ដើម្បីរារាំងរបបសង្គមពីការដួលរលំទាំងស្រុង។

ភាពកើនឡើងនៃការវាយតបទៅវិញដោយពួកឆ្វេងនិយម, ដែលដឹកនាំដោយលន់ នល់ និងកម្លាំងយោធាសីហនុ, បានធ្វើឱ្យចំណងមិត្តភាពរវាងក្រុមកុម្មុយនិស្តដែលនៅសេសសល់និងសង្គមបានបែកបាក់ ជាពិសេសគឺពួកសីហនុនិយមដែលជំពាក់គុណទៅនឹងវៀតណាម និងក្រុមវៀតមិញ។ ការរិះគុណជាសាធារណៈរបស់សីហនុទៅនឹងក្រុមខ្មែរវៀតមិញបានផ្តល់ឥទ្ធិពលបំផ្លិចបំផ្លាញកំណើនគោលនយោបាយប្រឆាំងនឹងវៀតណាមក៏ដូចជាក្រុមប្រឆាំងរាជានិយមដែរ, ដែលដឹកនាំដោយប៉ុល-ពត។ ការផ្ទុះឡើងនៃសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី២ បានជះឥទ្ធិពលអស្ថេរភាពមកលើស្ថានភាពនយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល។ សង្គមរាស្ត្រនិយមបានជាប់ខ្លួននៅក្នុងភាពលំបាក់តស៊ូជូរចត់កាន់តែខ្លាំងឡើងដោយសារទាហានភាគីសង្គ្រាមវៀតណាមបានឈានចូលប្រយុទ្ធគ្នានៅលើទឹកដីកម្ពុជា ជាពិសេសគឺក្រុមវៀតមិញ និងប៉ាថេតឡាវ: សីហនុបានថ្លែងដំណឹងតាមវិទ្យុទីក្រុងភ្នំពេញថា "ពួកយើងបានដុតពួកវាទាំងរស់ យើងបានបោះសពពួកវាទៅឱ្យសត្វត្មាតស៊ី"។

កលល្បិចដ៏ឃោរឃៅគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលដែលត្រូវបានអនុម័តដោយសង្គមរាស្ត្រនិយមមិនត្រឹមតែអនុវត្តទៅលើពួកឆ្វេងនិយមពីក្រៅព្រំដែនកម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែក៏បានប្រព្រឹត្តិមកលើ"ខ្មែរឆ្វេងនិយម"ផងដែរ, ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការបះបោរនៅតាមជនបទខេត្តបាត់ដំបងក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលដឹកនាំដោយបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា បកក, នេះគឺជាដំណាក់កាលមួយជំហានឈានទៅដល់សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា។ របាយការណ៍ជាច្រើនបានបញ្ជាក់ថាក្រុមកុម្មុយនិស្តដែលបានចាប់ខ្លួន ត្រូវបានសម្លាប់ចោលដោយស្រាវពោះវៀន ឫបោះទម្លាក់ពីលើកំពូលភ្នំ។ អ្នកតំណាងក្រុមកុម្មុយនិស្តចំនួន៣រូបគឺ ខៀវ សំផន, ហ៊ូ យន់ និងហូ នឹម បានភៀសខ្លួនរត់ចូលទៅក្នុងព្រៃនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៦៧-៨, មានពាក្យចចាមអារាមថាពួកគេត្រូវបានសម្លាប់ដោយកម្លាំងនគរបាលសង្គមរាស្ត្រនិយម ក្រោយពីពួកគេបានបង្ហាញខ្លួនឡើងវិញជាសាធារណៈនៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០, ពួកគេត្រូវបានមនុស្សមួយចំនួនហៅថា"ខ្មោចទាំងបី"។

                                     

5. ការទម្លាក់ព្រះអង្គសីហនុចេញពីតំណែង

ចំពេលកំពុងតែមានអស្ថេរភាពនយោបាយកើនឡើង ទីបំផុតនៅឆ្នាំ១៩៧០ ព្រះអង្គសីហនុត្រូវបានឧត្តមសេនីយ៍លន់ នល់ និងពួកស្តាំនិយមដូចជាលោកអ៊ិន តាំ និងព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ សិរីមតៈធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ចេញពីតំណែង។ ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារ ក្រុមឧទ្ទាមខ្មែររំដោះដែលប្រដាប់និងបណ្តុះបណ្តាលដោយវៀតណាមខាងជើងបានបន្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គសីហនុដដែរ ជាពិសេសគឺអតីតសហសេវិករបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ កលល្បិចរបស់សីហនុគឺការបង្កើតបុព្វហេតុរួមជាមួយក្រុមបះបោរកុម្មុយនិស្តខ្មែរដើម្បីទាក់ទាញប្រជាជនកម្ពុជាឱ្យមកខាងពួកគេ។ សង្គមរាស្រ្តនិយមត្រូវបានរំលាយជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧១។

ធាតុនយោបាយនានានៃសង្គមរាស្រ្តនិយមរបស់សីហនុបានទៅបន្តបង្កើតគណបក្សនយោបាយរាជានិយមមួយហៅថាហ៊្វុនស៊ិនប៉ិចដែលមានស្លាបយោធាឈ្មោះថាទ័ពជាតិសីហនុ ហើយបានគ្រប់គ្រងតំបន់ជាច្រើននៅតាមជនបទនៃប្រទេសកម្ពុជាក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០។

                                     
  • Cambodge ឬអ ចហ ប នថ ព រ រ ជ ណ ចក រកម ព ជ ទ ឬខ ម រយ ងត ងន យមហ ថ របប សង គម រ ស រ តន យម ប រ ង Communauté socialiste populaire គ ជ សម យក លប រវត ត ស ស ត
  • ហ យជ ន យករដ ឋមន រ ត ម តងទ តខណ ព លកម ព ជ ប នទទ លឯករ ជ យព ប រ ង ន ក ន ងសម យ សង គម រ ស រ តន យម គ ត ប នបម រ ក រជ ន យករដ ឋមន រ ត កម ព ជ ប ន អ ណត ត ថ មទ ត
  • រ បស ណ ក ដ រ ជ ន ខ ល ស ងសង ឡ ងន ក ន ងអ ឡ ងទសវត សឆ ន ន សម យ សង គម រ ស រ តន យម ក រ មក រដ កន ដ យគណ ន គណ អភ ប លខ ត តគ ល ក ព ត ងហ វ
  • ឆ ន - ទ រទស សន កម ព ជ ច ប ក ន តឡ ងជ ល កដ ប ងបង អស ក រ ម សម យ សង គម រ ស រ តន យម ន អង គសម តចឪជ ព រ ប រម ខរដ ឋកម ព ជ ដ យធ វ ក រផ ស យរយ ព ល ម ងក ន ង ថ ង
  • ដល ន ក ន ង គណ រដ ឋមន ត រ ទ របស សម ដ ច ប ន ន ត ន សង គម រ ស ត រ ន យម មករ ដល ម ស ល ក គ ជ រដ ឋមន ត រ ទទ ល បន ទ ក មហ ផ ទ
  • ន រត ន ប រទ សកម ព ជ ដ លប ន បង ក ត ឡ ង ត ង ព ឆ ន ក ន ងសម យ សង គម រ ស រ តន យម មកម ល ស កល វ ទ យ ល យ ដ លជ ស ន ព រ ហស តរបស ព រ មហ វ រក សត រព រ នរ ត តមស ហន ន
  • ដ លព ម នត រ វប នគ ស គ ល ថ ជ ទ ច ត ក រគយន ងរដ ឋ ករ ត រ វប នបង ក តឡ ងក ន ងសម យ សង គម រ ស រ តន យម ដ យព រ រ ជក រ ត យល ខ ច ថ ង ទ ខ ម ថ ន ឆ ន ម នឆ ន
  • ល ខ នន យ យ គ ម នច ក ផ ស យត មវ ទ យ ជ ត ន សម យ សង គម រ ស ត រន យម ន ង សម យស ធ រណរដ ឋខ ម រ ដ យម នអមទ ដ យកម មវ ធ ចម រ ងអត ថ ធ ប យ ន ង ចម រ ងម ត តអ នកស ដ ប
  • ដ លប នប រគល ខ ត តទ ងព រមកឱ យកម ព ជ វ ញ ន ក ន ងសម យ សង គម រ ស រ តន យម ខ ត តឧត តរម នជ យត រ វប នបង ក តឡ ង ដ យក ត ច ញព ខ ត តស មរ ប
                                               

ល្ខោននិយាយ

ល្ខោននិយាយ គឺមានចាក់ផ្សាយតាមវិទ្យុជាតិ នាសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម និង សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ដោយមានអមទៅដោយកម្មវិធី ចម្រៀងអត្ថាធិបាយ និង ចម្រៀងមិត្តអ្នកស្ដាប់ ដែលមានលោកស្រី ហួយ មាស។

                                               

ខេត្តភ្នំដិល

ខេត្តភ្នំដិលកាលពីសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម ព្រះរាជាខ្មែរ បានបង្កើតអនុខេត្តមួយនៅក្នុងខេត្តកំពង់ចាមនៅម្ដុំភ្នំដិល ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅ ភូមិភ្នំដិល ឃុំភ្នំដិល ស្រុកបាធាយ ខេត្តកំពង់ចាម។

                                               

អ្នកព្រះម៉ែនាងវង

អ្នកព្រះម៉ែនាងវង កាន់តំណែង ជាចៅចមរបស់ព្រះបាទបរមិន្ទរាជា មានថ្នាក់លំដាប់ជា អ្នកព្រះម៉ែនាង។ នៅមុនពេលព្រះបាទបរមិន្ទរាជាសោយរាជ្យមួយឆ្នាំ អ្នកព្រះម៉ែនាងវងសម្ភពបានព្រះរាជបុត្រាមួយអង្គ ទ្រង់ប្រទានព្រះនាមថា ពញាអន គឺឆ្នាំ គស.១៥៦៥។

Users also searched:

...
...
...